Termen

Paranormale onderzoekers gebruiken vaak bepaalde termen. Hier een klein overzicht van veel gebruikte termen met daarbij een uitleg of toelichting wat deze termen betekenen.

 

Aura

De aura is de naam die wordt gegeven aan een verondersteld energieveld dat, volgens verschillende esoterische stromingen, mensen en ook andere levende wezens zou omgeven. Aura's zouden visueel kunnen worden waargenomen door elk mens. Het is een beperking als men het niet kan waarnemen. Sommigen konden aura's altijd al zien, maar bij de meesten moet het beoefend worden willen ze het waarnemen. De kleuren van een aura zouden, zo wordt beweerd, variëren naargelang de persoon en de omstandigheden. Auragenezers beweren dat ze ziektes kunnen diagnosticeren aan de hand van verstoringen in het aurabeeld. Met wetenschappelijke methodes zijn tot op heden geen aura's vastgesteld.

 

Aurafotografie

Er bestaan toestellen die claimen 'aurafoto's' te maken. Eerst wordt er een foto van de proefpersoon gemaakt die op een stoel zit. Tijdens het maken van deze foto laat de proefpersoon zijn handen op sensoren rusten, vergelijkbaar met de werking van een polygraaf. De hieruit verkregen meetwaarden worden naar kleuren vertaald. Bij een analoog aurafototoestel worden deze kleuren met led-licht op de net gemaakte foto van de proefpersoon geprojecteerd, bij een digitaal toestel worden beide beelden simpelweg samengevoegd.

Een andere methode die claimt aura's vast te leggen is de Kirlianfotografie. Hierbij wordt geen gebruikgemaakt van een lens, waardoor het niet echt om een foto gaat in de meest gekende vorm. Er kunnen hiermee dus enkel lichaamsdelen of voorwerpen zoals boombladeren gefotografeerd worden.

 

Cold spot

Een cold spot is een koude plek in bijvoorbeeld een kamer. Deze plek voelt duidelijk kouder aan dan plekken in de directe omgeving en daar is geen duidelijke reden voor aanwezig. Deze koude plek kan zich ook verplaatsen en is dus niet plaatsgebonden, hoewel dit ook kan voorkomen.
Een theorie hiervoor is dat een entiteit energie nodig heeft om zich kenbaar te maken en deze energie wordt uit de warmte van de omgevingslucht gehaald waardoor de temperatuur op die plek omlaag gaat. Soms is het verschil van temperatuur zo groot dat je adem gaat condenseren.

 

Debunken

Debunken betekent ontkrachten. Er wordt een logische rationele en natuurlijke verklaring gevonden voor een waargenomen paranormaal verschijnsel. 

 

Demon

Een demon wordt gewoonlijk opgevat als een gevallen engel, duivel of boze of onreine geest. De studie van demonen heet demonologie. In de Bijbel wordt verteld dat demonen onder leiding staan van satan of de duivel, die als een soort opperdemon kan worden beschouwd. Eens waren zij engelen van God, maar onder aanvoering van satan (die voorheen een van Gods aartsengelen was) zijn zij God ontrouw geworden, en verworden tot boosaardige engelen.

 

EMF

EMF staat voor Electro Magnetic Field. Een elektro magnetisch veld onstaat wanneer elektrische stroom ergens doorheen gaat, zowel in apparaten als in kabels. Er wordt gesteld dat eventuele entiteiten ook een verhoging van het elektro magnetische veld veroorzaken. Paranormale onderzoekers gebruiken speciale EMF-meters die de waardes in MilliGauss kunnen meten. Een bekende meter die veel gebruikt wordt is de K2-meter.

  

EVP

EVP staat voor Electronic Voice Phenomenon en wordt in het Nederlands ook wel Bandstemmen genoemd. Met deze techniek wordt geprobeerd om op een geluidsopname bovennatuurlijke stemmen vast te leggen. Deze stemmen schrijft men toe aan overledenen en bovennatuurlijke wezens zoals geesten of demonen en worden dus beschouwd als paranormale verschijnselen. Zie ook de speciale EVP-pagina op deze website, daar staan ook enkele voorbeelden.

 

Geest, entiteit of spook

Een spook of geestverschijning is een vermeend verschijnsel dat doorgaans in verband wordt gebracht met de ziel of geest van een overleden persoon die niet tot rust kan komen. Geloof in spoken is gebaseerd op de oude gedachte dat een menselijke geest kan worden gescheiden van het lichaam en kan voortbestaan na de dood van het lichaam. De plaats waar de geest van de overledene rondspookt, associeert deze met een sterke emotie die hij in het verleden onderging, zoals wroeging, angst of de verschrikking van een gewelddadige dood. Hoe geesten eruitzien en zich gedragen varieert sterk per verhaal of cultuur. Een geest wordt meestal voorgesteld als een kleurloze schim.

 

Helderhorendheid

Onder dit begrip vallen alle paranormale waarnemingen op auditief vlak. Het horen van boodschappen van onzichtbare entiteiten (bv. geesten). Het horen van gesprekken waarbij men niet aanwezig is geweest. Dit kunnen ook klanken of andere geluiden zijn. De geluiden werden dus ook niet geregistreerd via de oren. Paragnosten rapporteren bijvoorbeeld het horen (zonder geluid in de oren) van diverse geluiden van degene waarmee hij werkt. De eigen emotionele verwerking en levenservaring van de paragnost bepalen hoe hij deze geluiden interpreteert. Aangezien geluiden meestal iets oproepen, zoals herinneringen, gevoelens, en dergelijke worden dergelijke waarnemingen meestal hierdoor gekleurd. Paragnosten klasseren helderhoren daarom soms deels als telepathie.

 

Heldervoelendheid en empathie

Het begrip empathie slaat op het kunnen aanvoelen van gevoelens, emoties, stemmingen en pijnen, maar ook vreugde en verdriet van een ander of een dier. Empathische vermogens schijnen sterker te zijn als de persoon of het dier zich vlakbij bevindt of als het een bekende of familielid betreft, zoals bij twee- of meerlingen wordt beweerd. Maar de persoon of het dier waar men de gevoelens van waarneemt, hoeft niet per se in de buurt te zijn. Empathie kan leiden tot het verwerven van inzichten over iemands verleden aan de hand van diens persoonlijkheid, die tot stand is gekomen door zijn of haar levenservaringen. Frequent wordt ook nog gemeld dat door verwarring tussen eigen gevoelens en de ontvangen gevoelens van een ander, die soms sterker of heftiger kunnen zijn dan de eigen gevoelens, de eigen gevoelens verdrukt kunnen worden. Denk hierbij aan emotioneel heel erg aangedane mensen. Hierdoor zouden personen die onervaren zijn met hun gave daar problemen van kunnen ondervinden. Een redelijk ontwikkeld empathisch vermogen is overigens volkomen natuurlijk bij normale mensen. Een gebrek daaraan wijst meestal op een psychische afwijking.

Heldervoelen lijkt op empathie, maar houdt eerder een schijnbare gevoeligheid in voor de niet-levende natuur en het aanvoelen van sferen en stemmingen. Niet van een persoon zelf, maar de eromheen hangende sfeer van bijvoorbeeld een groep mensen of de sfeer tussen twee groepen mensen. Volgens de claims kan het leiden tot het duidelijk aanvoelen van iets: een ophanden staande gebeurtenis, een voorgevoel daarvan - bijna lijkende op helderzien, maar dan daar weer een voorgevoel van.

 

Helderwetendheid

Naast het zintuiglijk waarnemen, wordt ook het helder weten frequent gerapporteerd. Hierbij beschikt de persoon over kennis, schijnbaar zonder deze langs een natuurlijke weg verworven te hebben. Verschillende vormen van helderweten worden gemeld:

Het plots hebben van kennis over feiten, gebeurtenissen of personen - vaak gerelateerd aan toekomstige feiten - waardoor het aanleunt tegen toekomst voorspellen. Het hebben van kennis over een persoon zonder voorkennis (dus zonder dat men hierover iets te weten kon komen). Bijvoorbeeld het weten van gebeurtenissen, daden of ziekten uit het verleden. Het weten wordt vaak vermeld samen met het ervaren van de zintuiglijke waarnemingen, zodat het een totaalbeeld aan kennis met zich meebrengt. Zoals het zien van beelden, horen van geluiden, beleven van gevoelens en geuren. Melding wordt ook vaak gedaan van kennis die doorgegeven zou worden via een helpende gids of entiteit. Het hebben van kennis die vergaard zou zijn in een eerder leven. Weten waar iemand zich bevindt als hij/zij niet in de buurt is. In de psychologie zijn gelijkaardige ervaringen beschreven met regressietherapie, waarbij cliënten melding maakten van kennis uit een vorig leven.

 

Helderziendheid

Helderziendheid is een van de frequentst gerapporteerde gaven, met mogelijke kenmerken:

Het zien van gebeurtenissen die nog moeten plaatsvinden of hebben plaatsgevonden. Het zien van geesten of andere verschijningsvormen, zoals aura's. Sommige helderzienden beweren door muren en dergelijke te kunnen kijken, doch dit wordt slechts zelden gerapporteerd. De helderziende heeft soms een hulpmiddel nodig, bijvoorbeeld een foto of een kristallen bol of een ander voorwerp, ook wel conductoren genoemd. Hoe de helderziende de beelden ervaart is verschillend. De ene zegt het als een film in zijn hoofd te zien, de ander als dia-serie. Weer andere paragnosten beweren het als gevoel te ervaren, nog anderen d.m.v. visualisatie. Vaak vermelden zij het verleden als zwart-wit beeld te zien, het heden in heldere tinten en de toekomst in vage kleuren.

 

Klopgeest of poltergeist

Een klopgeest is een onverklaard verschijnsel waarbij geluiden worden geproduceerd, voorwerpen worden bewogen en elektrische apparatuur ontregeld raakt, zonder dat daarvoor een verklaarbare oorzaak is aan te wijzen. De naam is afkomstig van de gedachte dat een spook of geest verantwoordelijk zou zijn voor de waargenomen manifestaties. Uitingen die - naast klopgeluiden - vaak met klopgeesten in verband worden gebracht, zijn onder andere voetstappen, onverklaarbare geluiden, stemmen, het gooien met voorwerpen vanuit het niets, het verdwijnen van sleutels en andere gebruiksvoorwerpen die vervolgens op de gekste plaatsen kunnen worden teruggevonden, en meubilair dat uit zichzelf beweegt. Klopgeesten worden samen met andere paranormale verschijnselen bestudeerd in de parapsychologie. Volgens de meeste parapsychologen zijn klopgeesten het gevolg van niet onder controle gebrachte telekinese.

Sceptici stellen dat klopgeesten toe te schrijven zijn aan fysieke oorzaken die bij oppervlakkige beschouwing over het hoofd worden gezien, of aan aandachttrekkerij en bedrog. Er zijn door nader onderzoek inderdaad veel klopgeestverhalen ontkracht, maar voor andere is geen verklaring gevonden wat overigens weinig zegt over het bestaan van het verschijnsel.

 

Medium

De term medium duidt op een veronderstelde gave waardoor iemand denkt communicatie te ervaren met de geesten van overledenen, engelen, demonen of andere immateriële entiteiten.

Binnen de parapsychologie werd de term medium vroeger vaak gebruikt voor alles wat tegenwoordig als paranormaal wordt aangeduid. Zo sprak men van mediamieke begaafdheden, waar het zaken betreft als helderziendheid, heldervoelendheid, telepathie etc.

Binnen de parapsychologie wordt een persoon bij wie een vorm van paranormale begaafdheid wordt verondersteld tegenwoordig meestal paragnost genoemd. De term medium wordt in het algemeen voorbehouden aan wat ook vaak trancemedium genoemd wordt. Een trancemedium is een persoon die zichzelf in een trance zou kunnen brengen waarbij de geesten van overledenen, via het lichaam van het trancemedium, boodschappen zouden kunnen doorgeven. Deze laatste vorm van mediumschap heeft vaak voor controverses gezorgd.

Binnen het spiritisme/spiritualisme wordt de term medium gebruikt om er personen mee aan te duiden die boodschappen van overledenen zouden kunnen doorgeven.

De betekenis van de term medium is dus niet eenduidig. Vandaar dat sommige helderzienden zich paragnost noemen en anderen medium. Ook combinaties komen voor, zoals paranormaal medium, helderziend medium, paragnostisch medium etc.

 

Ouijabord en glaasje draaien

Een Ouijabord bestaat uit een planchette (plankje) op wieltjes en een speelbord waarop letters en veelgebruikte woorden staan afgedrukt. Wanneer de deelnemers gezamenlijk het planchette over de letters bewegen kunnen antwoorden ontstaan op vooraf gestelde vragen. In plaats van een planchette wordt er ook vaak een omgekeerd glas gebruikt. Doordat iedereen tegelijkertijd aan het spel deelneemt is nooit duidelijk bij wie de antwoorden precies vandaan komen. Wetenschappers schrijven de werking van het Ouijabord zuiver toe aan handelingen van de deelnemers, die hun verwachtingen over het antwoord op een vraag bewust of onbewust omzetten in spierbewegingen.

Hoewel de werking van het ouijabord wetenschappelijk verklaard kan worden, zijn er ook tradities die een bovennatuurlijke verklaring aandragen. Een spiritistische verklaring schrijft sommige boodschappen toe aan de wereld der overledenen. Animisten zoeken de oorsprong in het collectief onbewuste van de gebruikers en de parapsychologie sluit een combinatie van beiden niet uit.

Volgens het wereldbeeld van spiritisten kan het gebruik van een ouijabord bovendien gevaarlijk zijn, vanwege het risico van bezetenheid en manipulatie door kwaadaardige of aardsgebonden overledenen. Heel vaak wordt er gewaarschuwd dat glaasje draaien geen spelletje is en dat je dit uitsluitend onder deskundige leiding van bijvoorbeeld een medium moet doen. Speel het nooit alleen.

Over het algemeen wordt aangenomen dat Charles Kennard het woord ouija heeft bedacht en dat het een combinatie is van respectievelijk het Franse en het Duitse woord voor 'ja'.

 

Pendelen

Met pendelen wordt bedoeld het beantwoorden van (levens)vragen met behulp van een pendel, een vaak druppelvormig metalen, glazen of houten voorwerp aan een draad of kettinkje. Pendelen wordt net als wichelroedelopen beschouwd als een vorm van radiësthesie en wichelarij. Pendelen wordt onder andere gebruikt om mogelijk antwoorden te vinden op (levens)vragen of om zogenoemde energieën te detecteren. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat pendelen zou werken, maar mensen die de pendel hanteren zijn van mening dat het instrument goed werkt.

Bij het pendelen houdt men het uiteinde vast van een flexibele draad, touw of ketting met een lengte van 5 tot 10 centimeter. Aan het andere uiteinde hangt een voorwerp van metaal, glas, hout of ander materiaal, dat als een klein gewicht functioneert. Dit gewicht kan allerlei vormen en maten hebben. Het stellen van vragen zou zorgvuldig moeten gebeuren om een goed antwoord te kunnen verkrijgen. De vraag moet daarom exact worden gesteld en men kan maar één vraag tegelijk stellen. De pendel zou dan door een specifieke manier van bewegen de vraag kunnen bevestigen of met nee beantwoorden. Bij het pendelen wordt soms een pendelkaart gebruikt, waarop een aantal mogelijke antwoorden of een alfabet staan afgebeeld. Aangezien de pendel alle kanten op kan bewegen biedt de pendelkaart naast oriëntatie ook meer mogelijkheden het antwoord gedetailleerder af te lezen.

Pendelen is een methode waarover veel misverstanden bestaan. Vaak wordt gedacht dat de pendel een geheimzinnig instrument is dat (enkel) de toekomst kan voorspellen. Een geopperde verklaring voor de werking van het instrument zou het onderbewustzijn betreffen, die vervolgens middels onwillekeurige spierbewegingen de pendel op een bepaalde manier laat bewegen. De pendel zou dan reageren op de gedachte of vraag die men op dat moment heeft. Deze wordt opgepikt door de spieren van de mens, waardoor de pendel als gevolg op een bepaalde manier zou bewegen.

 

PSI Wheel

Een PSI Wheel is een piramidevormig, draaitolachtig voorwerp bestaande uit een klein stukje papier of aluminiumfolie, gebalanceerd op het tipje van een puntig object. Er zijn verschillende ontwerpen mogelijk voor de vorm van het PSI Wheel, maar de meest gebruikelijke manier is een omgekeerde, trechtervormige piramide. Deze vorm kan gemaakt worden door een klein stukje papier of aluminiumfolie (5 bij 5 centimeter), in de vorm van een vierkant, te plooien in de lengte, hoogte en diagonaal langs beide kanten, vervolgens de vorm een klein beetje te buigen om de gewenste vorm te verkrijgen. Het wordt gebruikt om aan te tonen dat een persoon over telekinetische krachten beschikt en zodoende het wiel kan laten draaien zonder fysiek contact te maken. 

 

Spiritualiteit

Spiritualiteit heeft in de breedste zin te maken met zaken die de geest (Latijn spiritus) betreffen. Het woord wordt op vele manieren gebruikt en kan te maken hebben met religie of bovennatuurlijke krachten, maar de nadruk ligt op de persoonlijke innerlijke ervaring.

 

Tarot

Tarot is een set van 78 kaarten met symbolische afbeeldingen, afwijkend van de normale 52 speelkaarten. De set wordt veel gebruikt voor persoonlijkheidsanalyse, voor meditatie en voor toekomstvoorspelling. Een belangrijk aspect van de Tarot, dat door de enthousiaste toepassing als voorspelmethode wat in vergetelheid is geraakt, is dat het door esoterische auteurs vanaf de 19e eeuw beschouwd werd als een via symbolen overgeleverde occulte filosofie.

Het inmiddels klassiek geworden tarotspel bestaat uit 78 kaarten: 22 kaarten met een sterk archetypische afbeelding, die door kaartlezers Grote Arcana genoemd worden en de grote thema's uit het leven vertegenwoordigen en 56 kaarten die tegenwoordig ook wel de Kleine Arcana wordt genoemd en die gewone personen en alledaagse gebeurtenissen vertegenwoordigen. Deze Kleine Arcana bestaat uit vier kaartkleuren: Zwaarden, Staven, Kelken (of Bekers) en Munten (of Pentagrammen), overeenkomend met respectievelijk Schoppen, Klaveren, Harten en Ruiten van het gewone kaartspel. Elke kleur heeft 4 hofkaarten: Koning, Koningin, Ridder en Page. Elke kaartkleur heeft dus in totaal veertien kaarten: getallen 1 t/m 10 plus de 4 hofkaarten. De kaartkleuren worden vaak beschouwd als representatief voor de 4 elementen. Het meest wijd verbreid is de opvatting dat de Staven staan voor het element vuur, de Kelken (of Bekers) voor het element water, de Zwaarden voor het element lucht en de Munten (of Pentagrammen) voor het element aarde, maar ook andere indelingen en interpretaties zijn gangbaar. Sommige kaartspellen bevatten twee extra kaarten, Waarheid en Intuïtie.

 

Telekinese

Telekinese (samenstelling van het Griekse Tele (Ver) en Kinesis (Beweging), of psychokinese (samenstelling van het Griekse Psyche (Geest) en Kinesis (Beweging) is het beïnvloeden of bewegen van materie (voorwerpen) op afstand door zogenaamde menselijke geestkracht, dus zonder fysieke hulpmiddelen te gebruiken.

Beïnvloeden wil dus zeggen veranderen of bewegen, maar niet materie uit het niets laten verschijnen. Dit kan zijn dat men bijvoorbeeld een lepel met de geest zou kunnen buigen of zelfs nog grotere dingen. Het staat in het Engels dan ook bekend als 'mind over matter'. De sleutel tot telekinese zou zijn te visualiseren, want men zegt dat het alleen lukt als men visualiseert wat men wil veranderen.

Er is echter nooit onder gecontroleerde omstandigheden een wetenschappelijk experiment uitgevoerd waarbij materie op afstand bewogen werd door het menselijke denkvermogen of 'geestkracht'. Dit ondanks de 1 miljoen dollar die James Randi daarvoor betalen wil. De meest plausibele verklaring is dan ook dat telekinese, bewust of onbewust, met normale middelen tot stand gebracht wordt.

 

Telepathie

Onder telepathie verstaat men het vermogen tot rechtstreekse overdracht van gedachten en gevoelens en van informatie op afstand zonder gebruik van taal of technische hulpmiddelen. Het wordt wel het zesde zintuig genoemd. Het woord telepathie is een samenstelling van het Griekse Tele (Ver, op afstand) en Patheia (Ontvankelijkheid). Het bestaan van telepathie is nog nooit wetenschappelijk aangetoond en het fenomeen wordt dan ook vooral geassocieerd met het paranormale.

 

Uittreding

De term uittreding, ook wel astrale projectie genoemd, wordt gebruikt als term voor een paranormaal verschijnsel waarbij het zogenaamde astraallichaam of ook wel ziel genoemd, uit het lichaam zou treden. De ziel zou het lichaam verlaten en bewust door verschillende aardse en astrale dimensies reizen. Uittredingen zijn in zekere zin verwant aan lucide dromen, aangezien beide fenomenen gepaard gaan met een sterk bewustzijnsgevoel. Uittredingen behoren echter tot het domein van de niet altijd serieus genomen parapsychologie, terwijl de lucide droom een door de reguliere wetenschap aanvaard fenomeen is. Een bijna-doodervaring (BDE) zou als een uittreding met een tijdelijk karakter begrepen kunnen worden terwijl de dood als een uittreding met permanent karakter verondersteld kan worden.